|
جواد لگزیان
|
|
|
|
 روایت ایرانی میزانتروپ
"بدان كه تماشاخانه جايي است كه در آنجا احضار صورت وقايع و تقليد آنها ميكنند و شبيه آنها را در ميآورند. در زمان پيش شبيه و تماشا از بازيهايي بود كه در بلاد روم از جانب حكومت و با خرج كيسه او بر پا ميشد. تماشاگاه محضر خاص و عام بود و تماشائيان را نيز گذشته از اين كه از ايشان چيزي نميگرفتند، دولت نحفهاي ميداد. چنانچه گفتهاند روميان را از دنيا نان و تماشا بس بود." آنچه خواندید بخشی بود از مقاله ی میرزا حبیب اصفهانی درباره ی تماشا و تماشاخانه در روزنامه اختر چاپ استانبول. ميرزا حبيب اصفهاني سال 1315 ه.ق در قريه ای حوالی اصفهان به دنيا آمد.در اصفهان و تهران تحصيل كرد و سپس راهي بغداد شد و مدت چهار سال در آنجا به فراگيري ادبيات و الهیات مشغول بود. وي دستي توانا در سرودن شعر بويژه در هزل و هجا داشت. به همين خاطر در سال 1283 بابت هجويه اي كه عليه سپهسالار محمدخان صدراعظم سروده بود، مورد تعقيب قرار گرفت و به دولت عثماني - تركيه كنوني - پناه برد و در آنجا به دليل تسلط به زبان عربي و تركي و فرانسوي در مدرسه ايرانيان به تدريس پرداخت. میرزا حبیب با دانشی بسیار و سری پرشور به سراغ ادبیات رفت و با همتی بلند اولین دستور زبان فارسی را به رشته تحریر در آورد . کتاب دستور سخن وی در سال ۱۲۸۹ هجری قمری در استانبول به چاپ رسید و پس از چندی به صورت کاملتر به نام دبستان پارسی انتشار یافت .او همچنین آثاری ارزشمند چون سرگذشت حاجی بابای اصفهانی اثر جیمز موریه را به فارسی ترجمه کردهاست . ترجمه ی منظوم نمایش نامه ی “Misanthrope” " میزانتروپ " نوشته " ژان باپتیست مولیر" با نام " گزارش مردم گریز" ترجمه دیگری است از میرزا حبیب اصفهانی. در این اثر السست اسیر نرگس فتانه یک خانم اشراف منش می شود و امان از دل سنگ او که دلسپرده آس و پاس نمی خواهد و شوهر پولدار طلب می کند. میرزا حبیب در ترجمه اثر با هوشیاری دربار نکبت زده قاجاریه را تا توانسته نواخته است و از عاشقانی گفته که در ستیز با اشراف خودخواه قجری چاره ای جز غربت ندارند و چون قهرمان مردم گریز چاره را در تنهایی می یابند و به قول مترجم خوش ذوق پارسی ره به بیابان می سپارند . میرزا حبیب در این ترجمه از نثر منشیانه ی قاجاری ، بی پیرایگی داستان نویسی غربی و دنیای سرشار از طنز ضرب المثل های ایرانی سود جسته است تا خواننده را با جهان مولیر آشنا کند. نشر کتاب آمه " گزارش مردم گریز" نوشته جاودانه مولیر را با ترجمه منظوم میرزا حبیب اصفهانی به همراه متن فرانسوی اثر و مقاله ای خواندنی درباره این نمایش واشعاری از میرزا حبیب به کوشش استاد ایرج افشار برای اولین بار منتشر کرده است. کمدی تراژدی مردم گریز را با حال و هوای ایرانی آن هم به روایتی دلپذیر از اصلاح طلب پرشورعهد ناصری بخوانید.
|